+48 226 022 672
[email protected]

Język:

  • English
  • Polski
  • Slovenčina
Grafika cover artykuł dlaczego SPE, specjalne potrzeby edukacyjne.

Dlaczego należy zwracać uwagę na Specjalne Potrzeby Edukacyjne?

Prof. dr hab. Marta Bogdanowicz, psycholog i autorytet w dziedzinie pracy z dziećmi mającymi specjalne potrzeby edukacyjne, wyjaśniła, iż omawiany termin powinien być używać zarówno w stosunku do dzieci, które potrzebują w okresie uczenia się szczególnych warunków odpowiadających ich indywidualnym możliwościom oraz ograniczeniom, ale także w odniesieniu do uczniów wybitnie uzdolnionych i ich potrzeb, które różnią się od tych, jakie mają dzieci z zaburzeniami rozwoju.

 

Wydawnictwo Pedagogiczne Operon, w oparciu o prace naukowe ekspertów, przytacza, iż definiowanie SPE jako niepełnosprawności jest błędnym uproszczeniem. Specjalnych potrzeb wymagają wszyscy uczniowie zdiagnozowani przez nauczyciela nawet, gdyby nie mieli odpowiedniego orzeczenia o potrzebie indywidualnego kształcenia.

specjalne potrzeby edukacyjne - OPERON

 

Specjalne potrzeby edukacyjne dotyczą:

1) Uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego:

  • z niepełnosprawnością (rozróżniając rodzaje niepełnosprawności),
  • zagrożonych niedostosowaniem społecznym i niedostosowanych społecznie.

 

2) Uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, którym stan zdrowia utrudnia lub uniemożliwia chodzenie do szkoły.

 

3) Uczniów bez orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego

  • szczególnie zdolnych,
  • przewlekle chorych,
  • będących w sytuacji kryzysowej bądź traumatycznej,
  • mających za sobą niepowodzenia edukacyjne,
  • z zaniedbanych środowisk, 
  • adaptujących się w nowym środowisku.

 

Przygotowując proces dydaktyczny spełnij ideę „jedności w zróżnicowaniu”.

Wspomniana idea oznacza stworzenie warunków uznających indywidualne potrzeb i możliwości dzieci i młodzieży tak, aby możliwe było wspólne kształcenie wszystkich uczniów, z uwzględnieniem uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Pod tym pojęciem należy rozumieć dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia, a także te, które mają trudności w realizowaniu standardów edukacyjnych i podstawy programowej. Z czego to wynika? Przede wszystkim ze specyfiki funkcjonowaniu poznawczo-percepcyjnego, w tym niższych niż przeciętne możliwości intelektualne, a także dysleksji, dysgrafii, dyskalkulii, dysortografii oraz przyczyn zdrowotnych (m.in. przewlekła choroba), a także czynników i ograniczeń środowiskowych. Szerokie zrozumienie tematyki pomoże w przygotowaniu procesu kształcenia w najbardziej sprawiedliwy i wszechstronny sposób i przybliży nas do wyjątkowego celu: wyrównania szans edukacyjnych wszystkich uczniów.

 

Agnieszka Setnikowska, ekspertka w dziedzinie SPE i współtwórczyni edukacyjnego Photon Moduł SPE, o specjalnych potrzebach edukacyjnych wypowiedziała się następująco:

dotyczą one uczniów, którzy z różnych przyczyn nie odnajdują się w klasycznym modelu edukacyjnym. To dzieci, dla których należy szukać innych niż konwencjonalne rozwiązania, ponieważ te zwyczajnie nie odpowiadają ich potrzebom lub możliwościom […].  

Cały wywiad można przeczytać na stronie photon.education

 

W zawodzie nauczyciela niezbędny jest nieustanny rozwój i doskonalenie już posiadanych umiejętności. Jest to szczególnie ważne w obecnych czasach, gdy świat nieustannie się zmienia. Do obowiązków nauczyciela należy poinformowanie wychowawcy dziecka, a następnie dyrektora szkoły, gdy tylko zauważy, że uczeń może mieć problemy z nauką. Rolą nauczyciela jest przygotowanie niezbędnych form udzielenie pomocy i określenie okresu ich trwania. Rodziców należy poinformować o tym fakcie, gdy przypuszczenia o dysfunkcji się potwierdzą, a szkoła dysponować będzie gotowym planem konkretnych działań, które umożliwią dziecku funkcjonowanie w środowisku szkolnych i realizacji założonej ścieżki dydaktycznej.

 

Po przeprowadzeniu obserwacji obowiązkiem nauczyciela jest wypełnienie arkusza diagnostycznego – wynik diagnozy powinien posłużyć do podejmowania odpowiednich działań, które związane są z pomocą psychologiczno-pedagogiczną. 

 

Model Lokalnej Współpracy na rzecz dzieci ze SPE przygotowany przez Agnieszkę Karczewską-Gzik, koordynatorkę ORE, zakłada, że działania na rzecz dziecka muszą mieć charakter kompleksowy: powinny uwzględniać wszystkie aspekty jego życia.

 

Instytucje, które powinny być zaangażowane we współpracę na rzecz ucznia ze SPE  to:

  • poradnia psychologiczno-pedagogiczna,
  • placówki doskonalenia nauczycieli,
  • uczelnie wyższe,
  • biblioteki pedagogiczne,
  • pomoc społeczna
  • organizacje pozarządowe.

Wykorzystanie takich metod współpracy sprawia, że działania są skuteczniejsze i całościowe.

 

Poniżej znajdziemy również zbiór przydatnych linków, które dotyczą obowiązujących w Polsce przepisów i zaleceń, które powinny być uwzględnione w procesie edukacji dzieci z SPE.

  • Ośrodek Rozwoju Edukacji: Akty prawne dotyczące SPE,

 

Warto również wspomnieć o Rozporządzeniu MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Tekst aktu prawnego znajduje się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 

Poradniku zatytułowany „Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w systemie edukacji w świetle nowych przepisów prawa oświatowego” jest do pobrania na stronie ORE.

 

Przygotowanie się do pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Aby rozpoznać mocne strony i ograniczenia dzieci, konieczne jest zgromadzenie rzetelnego zbioru wiedzy o uczniu, z uwzględnieniem wielu źródeł: 

  • informacji i zaleceń zawartych w opinii/orzeczeniu lekarskim – prawidłowe rozumienie zaleceń jest podstawą do prawidłowego organizowania procesu edukacji, 
  • informacji przekazywanych przez rodziców – oni mają najpełniejszą wiedzę dotyczącą rozwoju dziecka, 
  • informacji uzyskanych od praktyków – wiedza uzyskana od psychologów, pedagogów – w tym pedagoga specjalisty, logopedy, lekarza (pediatry bądź innego eksperta), rehabilitant,
  • publikacji, szkoleń i konferencji.

 

Lilianna Zaremba z Ośrodka Rozwoju Edukacji uważa, że to właśnie identyfikowanie SPE ma kluczowe znaczenie i jest niezbędne, by udzielić adekwatnej i efektywnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedniej organizacji warunków i form dydaktycznych.

 

Wszelkie formy indywidualizacji – dotyczące dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się – powinny bazować na rozpoznawaniu i wykorzystaniu potencjału dziecka do pokonywania deficytów.

 

Jakie metody i formy pracy z dzieckiem powinien wdrożyć nauczyciel? 

  • dostosowanie sposobu komunikowania się z uczniem, 
  • zachowanie właściwego dystansu, 
  • wydłużenie czasu pracy, 
  • zmiana formy aktywności, 
  • dzielenie materiału nauczania na mniejsze partie, zwiększenie liczby ćwiczeń i powtórzeń materiału, 
  • częste odwoływanie się do konkretu,
  • stosowanie metody poglądowości – poznanie wielozmysłowe, 
  • dostosowanie liczby bodźców związanych z procesem nauczania, 
  • zastosowanie dodatkowych środków dydaktycznych i środków technicznych, 
  • zapewnienie uczniowi możliwości korzystania z nauki języków obcych na miarę jego potrzeb i możliwości,
  • stosowanie zróżnicowanych kart zadań do samodzielnego rozwiązania,
  • powtarzanie reguł obowiązujących w klasie, a także wyznaczanie granic i egzekwowanie ich przestrzegania.

 

Praca z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi 

Specjalne potrzeby edukacyjne - Krystyna Sochacka pdf

 

W jaki sposób nauczyciel może pomóc swoim uczniom?

Pozytywnie działają: 

  • wszelkiego rodzaju aktywności wspierające aktywizację dzieci, 
  • docenianie wysiłków – zauważanie każdej próby rozwiązania zadania i używanie zwrotów takich jak: „spróbuj jeszcze raz”, „wierzę, że ci się uda”, „czasem trzeba próbować wiele razy” itp., 
  • chwalenie (docenianie tego, co uczeń umie i co udało mu się osiągnąć, a nie wytykanie błędów).

 

Jednym ze sposobów indywidualizowania pracy może być łączenie dzieci w grupy: jednorodne (dzieci o podobnym stopniu sprawności) lub mieszane. W obu przypadkach należy dostosować przygotowane ćwiczenia do stopnia sprawności poszczególnych grup i dzieci. Praca w grupach to element wspomagania ucznia również przez kolegów z klasy, w ten sposób następuje stymulowanie emocji i mechanizmów socjalnych wszystkich dzieci w klasie. Bardzo ważnym aspektem jest odpowiednie przygotowanie środowiska nauczania, by uczeń wstępujący do nowego otoczenia był w pełni otoczony opieką.

 

Korzystnym modelem dla omawianego nauczania może być włączenie do zajęć asystenta nauczyciela. W tym przypadku jeden pedagog prowadzi zajęcia, a asystent wspiera go w sytuacjach, gdy jest to niezbędne.

 

W pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi należy korzystać również z pomocy rodziny. Ważne, by traktować ją w sposób partnerski i obdarzyć zaufaniem. Należy rzetelnie poinformować rodziców o możliwej ścieżce edukacyjnej dziecka, udzielać porad, konsultacji, wsparcia (np. w formie warsztatów dla rodziców) i dawać możliwość uczestniczenia w opracowaniu ścieżki edukacyjnej ich dziecka.

 

Prawidłowo wytworzone warunki edukacyjne umożliwiają dzieciom sprostanie wymogom określonym w podstawie programowej. 

 

Realizowanie podstawy programowej, by wspomóc specjalne potrzeby edukacyjne, powinno zakładać:

  • kształtowanie czynności samoobsługowych, nawyków higienicznych i kulturalnych
  • wspomaganie rozwoju mowy dzieci,
  • wspieranie dzieci w rozwijaniu czynności intelektualnych, które stosują w poznawaniu i rozumieniu siebie,
  • wychowanie zdrowotne i kształtowanie sprawności fizycznej dzieci,
  • wdrażanie dzieci do dbałości o bezpieczeństwo własne oraz innych,
  • wychowanie przez sztukę: plastyka, muzyka, śpiew, taniec oraz zasada „dziecko widzem i aktorem”,
  • wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci poprzez zabawy konstrukcyjne
  • wychowanie do poszanowania roślin, zwierząt i środowiska naturalnego,
  • wspomaganie rozwoju intelektualnego dzieci wraz z edukacją matematyczną, 
  • kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania
  • wychowanie rodzinne, obywatelskie i patriotyczne.

 

Otrzymanie dodatkowego wsparcia i udział w dodatkowych zajęciach można osiągnąć poprzez: 

  • zajęcia korekcyjno- kompensacyjne,
  • zajęcia logopedyczne,
  • zajęcia socjoterapeutyczne,
  • zajęcia rewalidacyjne,
  • inne typy dodatkowych zajęć.

 

Jak pomóc dzieciom ze SPE w poznawaniu świata nauki?

MEN - Poradnik jak zorganizować naukę uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Przewodnik przygotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej pt. „Jak organizować edukację uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?” zawiera zbiór praktycznych porad, które mają za zadanie wspomóc nauczycieli i rodziców w tworzeniu odpowiedniej ścieżki dydaktycznej. 

Rozdział 3 zatytułowany został „Uwagi dotyczące realizacji poszczególnych części podstawy programowej z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – znajdziemy w nim cenne rady i praktyczne wskazówki, które pomogą w nauce poszczególnych przedmiotów z podstaw nauczania. 

Zgodnie ze wspomnianym dokumentem, należy uwzględnić możliwość ustalenia optymalnego czasu pobytu dzieci z niepełnosprawnościami podczas zajęć, tak by stworzyć warunki do wycofania się dziecka, gdy poczuje się zmęczone poprzez np. indywidualny „cichy” pokój, w którym będzie mogło odpocząć.

 

Matematyka

Tworząc scenariusze lekcji należy uwzględnić możliwe trudności z wnioskowaniem i przeprowadzeniem obliczeń. Tu warto nadmienić, że dzieci z autyzmem wykazują często wysoko rozwinięte tzw. zdolności wysypkowe, czyli rozwiązywanie skomplikowanych działań matematycznych w pamięci, mogą mieć problemy ze zrozumieniem i odpowiedzią na ćwiczenia geometryczne i zadania z treścią.

 

Zajęcia komputerowe/informatyka

Wszelkie programy i sprzęty należy dostosować pod kątem ograniczeń percepcyjno-ruchowych: programy powiększające znaki na ekranie, syntezator mowy, monitory brajlowskie, a także odpowiednio dopasowane urządzenia peryferyjne i polecenia wydawane w stosowny merytoryczny sposób. Uczniowie z ciężkimi uszkodzeniami narządu ruchu powinni mieć możliwość korzystania z komputera na wszystkich zajęciach edukacyjnych. Zajęcia informatyki wspierające specjalne potrzeby edukacyjne będą potrzebowały zastosowania innowacyjnych metod.

 

Fizyka/chemia

W odniesieniu do nauk przyrodniczych mogą wystąpić trudności z wnioskowaniem przyczynowo skutkowym odnośnie do omawianych zjawisk i doświadczeń, a także właściwego zapisu i korzystania z wzorów z fizyki i chemii. Ważna jest pomoc prowadzącego zajęcia w przypadku ograniczeń ruchowych, gdy zadania wymagać będą manipulacji sprzętem laboratoryjnym.

 

Technologia usprawnia SPE

Photon Moduł Specjalne Potrzeby Edukacyjne to wykorzystanie najnowszych zdobyczy techniki, by wspomóc świat edukacji. Nauczyciel może skorzystać z pomocy edukacyjnego robota, którego funkcje i wykorzystanie w szkole wzbudzą podziw wśród najmłodszych. Wkład edukacyjnych robotów w proces edukacji i ulepszenie tradycyjnego modelu edukacji jest dostrzegalny już na całym świecie. 

Wspomniana pomoc dydaktyczna została stworzona z myślą o nauczycielach i terapeutach, którzy pracują z dziećmi ze SPE w wieku przedszkolnym, uczniów edukacji wczesnoszkolnej i klas 4-6. Dzięki znajomości swoich uczniów, ich potrzeb, poziom aktualnego oraz planowanego rozwoju, możesz zadecydować, z którego poziomu zadania wybierzesz podczas tworzenia cyklu lekcji.

 

Zestaw do pracy z dziećmi ze spektrum autyzmu i zaburzeniami emocjonalnymi i społecznymi zawiera robota Photona, dwie maty edukacyjne oraz zbiór ćwiczeń do zajęć terapii pedagogicznej i zajęć rewalidacyjnych. Nauka z Photonem przebiega bez sztywnych ram i oferuje szerokie możliwości. W skład zestawu edukacyjnego wchodzi:

  • 50 ćwiczeń przeznaczonych do zajęć terapii pedagogicznej oraz zajęć rewalidacyjnych z dziećmi ze spektrum autyzmu oraz zaburzeniami emocjonalnymi i społecznymi 
  • dzięki materiałom z łatwością przeprowadzisz zajęcia zarówno indywidualne, jak i grupowe,
  • wszystkie niezbędne elementy znajdziesz w jednym, przenośnym pudełku,
  • przygotujesz 30 ćwiczeń dla dzieci ze spektrum autyzmu
  • przeprowadzisz 20 ćwiczeń doskonalących kompetencje społeczno-emocjonalne.

Photon Moduł SPE

Umożliwiają one pracę indywidualną i grupową, w tym także tworzenie scenariuszy zajęć lekcyjnych. Pogrupowanie ćwiczeń w kilka rodzajów sprawia, że terapeuci mogą w dowolny sposób kreować plany i harmonogramy pracy z uczniami, którzy potrzebują specjalnych potrzeb edukacyjnych.

 

Wszystko to sprawia, że Photon jest bardzo łatwy w użyciu – wystarczą podstawowe kompetencje obsługi urządzeń mobilnych – smartfonu lub tabletu – za pomocą którego programujemy ruchy robota i jego zachowanie. Dzięki bogatemu zestawowi dostępnych fiszek możemy w pełni spersonalizować naszego małego przyjaciela: od koloru czułków po wydawane dźwięki.

Specjalne potrzeby edukcyjne - Photon Moduł SPE

Jego wykorzystanie w terapii wspiera rozwój emocjonalny dziecka, rozwija umiejętności komunikacji oraz wspomaga uczniów w prawidłowym rozwoju. Doświadczenie w programowaniu nie jest wymagane. Aplikacje przygotowane przez profesjonalistów zwiększają motywację wewnętrzną dzieci.

 

Twórczyniami robota Photon Moduł SPE są Renata Idzik, Agnieszka Setnikowska i Małgorzata Rabenda, terapeutki, nauczycielki i ekspertki w dziedzinie edukacji.

 

Niezbędna literatura

Wśród publikacji, które przedstawiają tematykę specjalnych potrzeb edukacyjnych należy wskazać przede wszystkim: 

  • Bogdanowicz, M. (2000b) Co warto wiedzieć o specyficznych trudnościach w uczeniu się czytania i pisania? W: Informator o egzaminie gimnazjalnym w 2002 roku. Warszawa: MEN.
  • Jankowska, A.M., Bogdanowicz, M., Łockiewicz, M. (2013). „Dzieci szarej strefy” – aktualizacja stanu wiedzy dotyczącej funkcjonowania psychospołecznego uczniów z inteligencją niższą niż przeciętna. Kwartalnik Edukacja „30 lat”. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych, s. 24–36.
  • Bogdanowicz, M. (1995). Uczeń o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Psychologia Wychowawcza, 3, 216–222.

 

Bank Dobrych Praktyk

Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych będący częścią Ośrodka Rozwoju Edukacji przygotował zbiór materiałów do pobrania, które odnoszą się do omawianej w artykule materii. Wśród publikacji znajdziemy: 

Całość zbiorów Banku Dobrych Praktyk znajdziemy na stronie ore.edu.pl.

Footer na blog PL